A teraz położymy się i umrzemy.
Zwykle nie mówimy o sobie w liczbie mnogiej, prawda?
No, chyba że jesteśmy królem Julianem. Wtedy od progu krzyczymy „UWAGA, WY MAŁE SMUTNE GŁÓWKI, NASZA WIELMOŻNOŚĆ WCHODZI”.
No, albo jeżeli oczko się nam odkleiło i nie skumaliśmy, że w Polsce XXI wieku nie ma systemu feudalnego, więc dalej roimy sobie jakieś hrabiowskie czy książęce tytuły i sięgamy po pluralis maiestatis, by i otoczenie przekonać, że to nie z nami jest coś nie tak, tylko świat cofnął się o kilkaset lat.
Bowiem kiedyś do (lub o) „wysoko urodzonych” mówiło się właśnie w liczbie mnogiej, by podkreślić aspekt dostojeństwa, wyższy status klasowy.
Mowa, co warte podkreślenia, o czasach słusznie minionych.
W języku przetrwało nam coś innego. Coś, co na potrzeby tego tekstu nazwałbym pluralis damnatis.
Używamy go, by – może nieświadomie i bez złych intencji – ale jednak kogoś upupić. Najczęściej w rozmowach z dziećmi, osobami z niepełnosprawnością lub starszymi.
„A teraz się ubierzemy”, „a teraz się umyjemy”, „a teraz pójdziemy do toalety”, choć wszystkie te czynności dotyczą tylko drugiej osoby.
Używanie liczby mnogiej zamiast pojedynczej jest jednym z elementów elderspeaku (bardzo podobnego do babyspeaku), który wynika ze stereotypowego postrzegania osób starszych, jako tych o obniżonych kompetencjach komunikacyjnych.
Istnieje coś takiego jak teoria akomodacji mowy. I wedle tej teorii komunikacyjnie dostosowujemy się do drugiej osoby. To samo w sobie nie jest złe, bo przecież chodzi przede wszystkim o to, by się dogadać. Elderspeak opiera się jednak na… przesadzie. Na dostosowaniu się do stereotypu (nie zaś realnych możliwości drugiej osoby) i narzucaniu tego stylu komunikacji.
To zamykanie drugiej osoby w stereotypie i odbieranie jej podmiotowości. Pluralis damnatis.
Język inkluzywny to nie tylko ujmowanie osób niebinarnych czy unikanie określeń stygmatyzujących ze względu na pochodzenie, rasę czy orientację. To skupienie na drugiej osobie i traktowanie jej z szacunkiem.
Wszyscy jesteśmy równi. W komunikacji też.
Maciej Makselon